1453-ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΕΙΧΕ ΣΩΘΕΙ Η ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ? ΜΙΑ ΑΓΝΩΣΤΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΘΛΙΟΤΗΤΑΣ...

 

 

 ...αφου η Πολη, σκιά του παληου εαυτου της, και ηδη φόρου υποτελης στο Σουλτανο...

...επρεπε να διαλεξει αναμεσα στην  υλικη κατακτηση απο αλλοθρησκους Οθωμανους...

...και την πνευματικη κατακτηση/εξανδραποδισμό απο τους αιρετικους Παπικους Φραγκους...

...απο τους οποιους ειχε ηδη αλησμονητη αρνητική εμπειρία απο την Πρωτη Αλωση το 1204...

...που δεν ειχαν αφησει λιθον επι λιθου...

...βιαζοντας παρθενες Βυζαντινες πανω στην Αγια Τραπεζα της Αγιας Σοφίας...

( ενω απο τους Οθωμανους δεν ειχαν καμμια τετοια εμπειρια-μαλλον το αντιθετο...) 

Ποιους να διαλεγε σαν νεους "αφεντες " της η καποτε "αφεντρα Δυσης και Ανατολης" Πολη?

Την ανθελληνικη Δυση των Παπικων ...

...η την Οθωμανικη, σχετικα  φιλελληνικη Ανατολη, που μας καταλαβαινε καλυτερα, οτι θρησκεια και ναχαμε, οτι θρησκεια κι αν ειχαν?

Ενα διλημα αλυτο για το Ελλαδικον ακρωτηριασμενον κρατιδιον μεχρι KAI σημερα...

Δητε την αναλυση της "Pemptousia"...

 "Είναι βέβαιο ότι παρά τις αξιόλογες προσπάθειες ορισμένων Αυτοκρατόρων, που διακυβέρνησαν τη Ρωμιοσύνη τα τελευταία χρόνια πριν την Πτώση της, οι συνέπειες της κατάκτησής της από τους Φράγκους (1204) και των μεγάλων καταστροφών που ακολούθησαν, αποδυνάμωσαν την Αυτοκρατορία.

Τα γεγονότα ήταν ισχυρότερα από τη θέληση των Αυτοκρατόρων. Το κράτος της Ρωμιοσύνης, προχωρούσε σταθερά προς τη δύση του και, αν και φαινόταν παράδοξο, σε όσους πίστευαν το αντίθετο, δεν είχε τις απαιτούμενες στρατιωτικές και οικονομικές δυνάμεις πλέον για να σωθεί.

Ο Γεννάδιος Σχολάριος, παρά τον βαθύτατο πατριωτισμό του, αναφέρει ότι όλοι συνειδητοποιούσαν πως η δύναμη των εχθρών αυξανόταν ταχύτατα και πως η πατρίδα, εξασθενημένη καθώς ήταν από τις δυνάμεις της, είχε φτάσει στο έσχατο γήρας και δεν θα άντεχε ακόμη πολύ.

Το μόνο που έμενε άγνωστο ήταν το ακριβές έτος της Πτώσεώς της. Η Αυτοκρατορία περιοριζόταν πλέον στην πρωτεύουσά της και στις παραλιακές πόλεις της Προποντίδας και της Δυτικής Μαύρης θάλασσας. Η Καλλίπολη είχε πέσει στα χέρια των Οθωμανών, από το 1354 και η Αδριανούπολη, από το 1368. Στον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο, μόνο μερικές πόλεις και λίγα νησιά ανήκαν πλέον στον Αυτοκράτορα.

Τα έσοδα του κράτους, ήταν τόσο ελάχιστα, ώστε ήταν αδύνατο να διατηρεί παντού στρατό, ικανό να αντιμετωπίσει τους Τούρκους, που όλο και περισσότερο δυνάμωναν τις απειλές τους σε όλο το μήκος των συνόρων του.

Όμως, εκτός από αυτές τις αντικειμενικές αδυναμίες της Αυτοκρατορίας, είχαν αρχίσει να διαφαίνονται στην κοινωνία της και ιδιαίτερα στους ανώτερους εκκλησιαστικούς και πολιτικούς κύκλους κάποιες αντιμαχόμενες μερίδες.

Οι διαφορές τους εντοπίζονταν στον τρόπο αντιμετωπίσεως του τουρκικού κινδύνου και σχετίζονταν, αφενός, με καιροσκοπικούς υπολογισμούς και ατομικά συμφέροντα, αφετέρου, με τον τρόπο βίωσης της εθνικής συνείδησης και της θρησκευτικής πίστεως.

Σύμφωνα με τις θέσεις της πρώτης τάσεως, της φιλενωτικής, η αποτροπή της τουρκικής απειλής θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνον με τη συμμαχία της Παπικής Δύσεως, η οποία, όμως, για να βοηθήσει την Ορθόδοξη Ανατολή, ζητούσε, ως αντάλλαγμα, την ένωση, δηλαδή την υποταγή των Ορθοδόξων στους δογματικούς νεωτερισμούς του Πάπα. Προς τούτο, η ομάδα αυτή, θεωρούσε μικρότερο κακό την υποταγή της Ορθοδοξίας στον Πάπα, από την υποδούλωση στους αλλόθρησκους Τούρκους.

Η δεύτερη ομάδα, η Ορθόδοξη, πίστευε ότι η Δύση ούτε μπορούσε ούτε ήθελε να βοηθήσει την Αυτοκρατορία και υποστήριζε ότι η θρησκευτική υποταγή της Ανατολικής Εκκλησίας στον Πάπα, θα είχε, ως αποτέλεσμα, αφενός, τον κλονισμό της πίστεως των Ορθοδόξων, αφετέρου, την υποχώρηση και μείωση της εθνικής συνειδήσεως.

Θεωρούσαν ότι η Πτώση της Πόλεως ήταν αναπόφευκτη και πλησίαζε και ότι ήταν λάθος να εμπιστεύονται τους Παπικούς, καθώς η ιστορική εμπειρία της Φραγκοκρατίας έδειξε πως ο Λατινισμός, ως απώλεια της ελευθερίας της πίστεως, ήταν χειρότερη υποδούλωση από εκείνη στους Τούρκους. Ήλπιζαν, μάλιστα, ότι η επικράτηση των Τούρκων θα ήταν πρόσκαιρη, γιατί θα διαφύλαττε αλώβητη την πίστη του λαού, ο οποίος, με την καθοδήγηση και την προστασία της Εκκλησίας του, θα μπορούσε να ανασυγκροτηθεί, να εκμεταλλευθεί την αναμενόμενη φθορά των Τούρκων και να αποκτήσει πάλι την ενότητα και την πολιτική του ανεξαρτησία.

Από την άλλη πλευρά, υπήρχε η εμπειρία του παρελθόντος, καθώς όσες φορές έγιναν διαπραγματεύσεις με την Δύση για βοήθεια κατά των Τούρκων, η Δύση έβαζε ως προϋπόθεση την ένωση Ανατολής – Δύσεως, πάντοτε βέβαια με τη μορφή της δογματικής υποχώρησης της Ανατολής.

Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια έρχονταν από τη Δύση για διαπραγματεύσεις δύο αντιπροσωπείες, καθώς η Παποσύνη είχε χωριστεί στα δύο: Η μία εκπροσωπούσε τον Πάπα Ευγένιο Δ’ και η άλλη εκπροσωπούσε τη Σύνοδο της Βασιλείας (1431 – 1439), που τον είχε ήδη καθαιρέσει.

Κατά συνέπεια, οι υποσχέσεις, που δίνονταν από τον Πάπα στους Ανατολικούς για βοήθεια, δεν ίσχυαν, διότι ήταν φανερό ότι ο Πάπας δεν μπορούσε, στη χρονική αυτή συγκυρία, να διεγείρει ούτε τον ελάχιστο ενθουσιασμό στους Δυτικούς του συμμάχους για να τους πείσει να σπεύσουν να βοηθήσουν την Κων/πολη.

Επομένως, φαινόταν πιο πιθανή η υστεροβουλία του να εκμεταλλευτεί την επιτυχία του για την Ένωση με την Ορθόδοξη Ανατολή, ως μέσον συσπείρωσης και ενότητας των Λατίνων υπηκόων του και επανόδου του στον Παπικό Θρόνο.

Μάλιστα, ο Γερμανός Norden, αποδεικνύει, από έγγραφα Παπών και Δυτικών Ηγεμόνων, ότι σταθερή επιδίωξή τους δεν ήταν η παροχή βοήθειας προς την Ανατολή, αλλά η υποταγή, η κατάκτηση και ο εκλατινισμός της, όπως ακριβώς είχε συμβεί και με τις προηγούμενες Σταυροφορίες.

Από την πλευρά τους, οι Ανατολικοί πολιτικοί παράγοντες, αγωνιούσαν για τη σωτηρία τους από τον Τουρκικό κίνδυνο, υποσχόμενοι την Ένωση, που, όμως, δεν μπορούσαν να επιβάλουν, μπροστά στο άκαμπτο αίσθημα του ορθόδοξου λαού.

Ωστόσο, ο Αυτοκράτορας Ιωάννης Η’, ο Παλαιολόγος, προσπαθώντας να κάνει τα αδύνατα δυνατά, θεώρησε καθήκον του να επιχειρήσει μια ακόμη απέλπιδα απόπειρα Ενώσεως, αποδεχόμενος, εκ των προτέρων, τους επώδυνους όρους της Ρώμης, χάριν του εθνικού κινδύνου.

Ο ιστορικός της Αλώσεως Φραντζής αναφέρει ότι ο πατέρας του Ιωάννη, Μανουήλ ο Παλαιολόγος είπε κάποτε στον γιό του πως οι Τούρκοι φοβούνται την Ένωση με τους Δυτικούς, γιατί πιστεύουν πως αυτό θα είναι μεγάλο κακό γι’ αυτούς, συστήνοντάς του να μελετά και να επιδιώκει τη Σύνοδο για την Ένωση με τον Πάπα, προκειμένου να εκφοβίζει τους Τούρκους, ποτέ, όμως, να μην την πραγματοποιήσει, γιατί διέβλεπε ότι κάτω από τις υπάρχουσες συνθήκες δεν υπήρχε περίπτωση να βρεθεί βιώσιμη ενωτική λύση.

Τελικά, το 1438, οι πολιτικοί και εκκλησιαστικοί παράγοντες της Ανατολής προσήλθαν στη Σύνοδο της Φεράρας – Φλωρεντίας (1438 -1439), παρά τις αντιρρήσεις της Ορθόδοξης Μερίδας, η οποία είχε ηγέτη τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό, που είχε οριστεί και ως εκπρόσωπος της ανατολικής αντιπροσωπείας στη Σύνοδο.

Μετά από δογματικές συζητήσεις ενός χρόνου περίπου, η μεν μερίδα του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού αρνήθηκε να υπογράψει την Ένωση, αλλά ο Πατριάρχης Ιωσήφ με την πλειονότητα των Επισκόπων που ήταν φιλενωτικοί και με την προτροπή και ίσως την πίεση του Αυτοκράτορα υπέγραψαν τις δογματικές αιρέσεις της Παπικής Εκκλησίας, που υπήρξαν η αιτία του Σχίσματος Ανατολής – Δύσεως, από το 1054, και έτσι επετεύχθη η Ένωση.

Όμως, εφόσον η μικρή μερίδα του Αγίου Μάρκου επηρέαζε βαθύτατα τον λαό, με αποτέλεσμα η ενωτική απόφαση της Συνόδου να απορριφθεί από τον λαό της Ρωμιοσύνης, παρά τις πολιτικές πιέσεις.

Από την άλλη πλευρά, ο Πάπας Ευγένιος Δ’, αν και οι Πατέρες της Βασιλείας δεν προσήλθαν τελικά στη Σύνοδο της Φεράρας – Φλωρεντίας, με τη νίκη που πέτυχε, να υποτάξει την Ορθόδοξη Αναστολή, κατάφερε να ανακαταλάβει τον θρόνο του, που του είχε αφαιρέσει η Σύνοδος της Βασιλείας. Επιπλέον, όμως, πάνω στην απόφαση της Ενώσεως στηρίχτηκαν οι μετέπειτα καθοριστικές Σύνοδοι, Τριδέντου (1545-1563) και Α’ Βατικανού (1870), που δογμάτισαν το Πρωτείο και το Αλάθητο.

Ως προς τη βοήθεια που είχε υποσχεθεί ο Πάπας, όταν κήρυξε Σταυροφορία εναντίον των Τούρκων, οι μόνοι που συμμετείχαν ήταν οι Ρουμάνοι, οι Πολωνοί, οι Ούγγροι και οι Σέρβοι, οι οποίοι, όμως, στη μάχη της Βάρνας (1444), ηττήθηκαν κατά κράτος από τους Τούρκους και έτσι χάθηκε και η τελευταία ελπίδα για τη σωτηρία της Πόλης και της Αυτοκρατορίας.

Με αυτή την ήττα σταμάτησε οποιαδήποτε σοβαρή προσπάθεια παρεμπόδισης της διείσδυσης της οθωμανικής αυτοκρατορίας στην ανατολική Ευρώπη, για αρκετές δεκαετίες.

Σε τίποτα, τελικά, δεν βοήθησε η διπλωματική δραστηριότητα και η απέλπιδα υποχώρηση στις παπικές κακοδοξίες της φιλενωτικής μερίδας του Αυτοκράτορα, που για ένα χρόνο, στη Φεράρα και στη Φλωρεντία, πίεζε υπερβολικά τους Ορθοδόξους αντιπροσώπους της Εκκλησίας να υποχωρήσουν και να αποδεχτούν τα δόγματα του Παπισμού.

Όλες οι λαμπρές υποσχέσεις για αποστολή δυτικής στρατιωτικής βοήθειας, για νίκες και τρόπαια, αποδείχτηκαν φρούδες ελπίδες.

Ο Γεννάδιος Σχολάριος, μάλιστα, σε επιστολή του, που τοιχοκόλλησε το 1452, λίγο πριν την Άλωση, στην πόρτα του κελιού του, έγραφε:

«Άθλιοι Ρωμαίοι, πώς πλανηθήκατε και απομακρυνθήκατε από την ελπίδα στον Θεό, ελπίζοντας στη δύναμη των Φράγκων και, μαζί με την πόλη, που πρόκειται να χαθεί, θα χάσετε και την ευσέβειά σας»

Ας θυμίσουμε εμεις οτι τον Γενναδιο εκανε Πρωτο Πατριαρχη Κωσταντινουπολης ο Μωαμεθ, διδοντας του το αξιωμα του " Πασα Τριων Ιππουριδων" και Αρχηγου του Εθνους των Ρωμαιων ("Rum Milletbasi"-τριτο τη ταξει μετα τον Σουλτανο και τον Μεγαλο Βεζυρη κατα τα Οθωμανικα θεσμια...) και περιφεροντας τον ο ιδιος πανω σε ασπρο αλογο στους δρομους  της Πολης....

...απο τον  οποιο μαλιστα σε συζητησεις στο Βοσπορο,που κρατησαν τρεις ολοκληρους μηνες, ζητησε να του εξηγησει τις δογματικές , θρησκειολογικες και λειτουργικές διαφορές και ομοιοτητες μεταξυ Ορθοδοξιας και Ισλαμ , και να του κανει και σχετικη εκθεση...

...που δεν υπαρχει σημερα πουθενα στις Ελληνικες Βιβλιοθηκες, οσο κι αν την ψαξαμε... 

Δητε εδω περισσοτερα για το Γενναδιο,και τη σχεση του με τον Μωαμεθ Β τον Πορθητη...

"Για τον Γεννάδιο γνωρίζουμε ότι το πραγματικό του όνομα ήταν Γεώργιος Κουρτέσης και είχε γεννηθεί στην Κωνσταντινούπολη γύρω στο 1400. Προερχόταν από εύπορη οικογένεια και έλαβε σημαντική εκπαίδευση. Γύρω από την εκπαίδευσή του δεν έχουμε ιδιαίτερες μαρτυρίες. Σε μιαν επιστολή του, ο ίδιος αναφέρει ότι υπήρξε αυτοδίδακτος. 

 

Γνωρίζουμε ότι ανάμεσα στους δασκάλους του ήταν και ο επίσκοπος της Εφέσου Μάρκος Ευγενικός, ο οποίος υπήρξε σκληρός ανθενωτικός. Η παιδεία του περιελάμβανε εκτός της ρητορικής, τη φιλοσοφία, τη θεολογία και τη νομική. Ιδιαίτερη σπουδή έδειξε στη μελέτη του Αριστοτέλη. Γενικά, ο Γεννάδιος ήταν μια πολυσύνθετη και πεπαιδευμένη προσωπικότητα της εποχής του. 

 

Η φήμη του δεν άργησε να απλωθεί στην έτσι κι αλλιώς καθημαγμένη Βασιλεύουσα. Φλέγον ζήτημα της εποχής του υπήρξε η Ένωση των Εκκλησιών. Ο Γεννάδιος αρχικά υπήρξε διαπρύσιος υποστηρικτής της Ένωσης. Διορίστηκε από τον φιλενωτικό αυτοκράτορα Ιωάννη Η΄ Παλαιολόγο «Καθολικός Κριτής των Ρωμαίων» (δικαστικό αξίωμα) και «Καθολικός Σεκρετάριος του Βασιλέως». Με τα αξιώματα αυτά συνόδευσε τον αυτοκράτορα στη Σύνοδο Φερράρας – Φλωρεντίας, ως συνεργάτης του μητροπολίτη Νικαίας Βησσαρίωνος, όπου συζητήθηκε η Ένωση των Εκκλησιών. Στην αντιπροσωπεία συμμετείχε και ο Μάρκος Ευγενικός ο οποίος, όταν έγινε αποδεκτή η Ένωση, αρνήθηκε να την υπογράψει. Ο Γεννάδιος αντίθετα, αν και δεν παραβρέθηκε στην τελική υπογραφή καθώς είχε επιστρέψει στην Κωνσταντινούπολη, είχε δώσει τη γραπτή συγκατάθεσή του υπέρ της Ενώσεως. 

 

Η μεταστροφή του Γεννάδιου σε ανθενωτικό συντελέστηκε τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1444, όταν πέθανε ο Μάρκος ο Ευγενικός και ο Γεώργιος Σχολάριος τέθηκε επικεφαλής του αγώνα κατά της Ένωσης, όπως του είχε υποσχεθεί. Από τον ίδιο τον Γεννάδιο μαθαίνουμε πως λίγο πριν ξεψυχήσει ο Μάρκος Ευγενικός του εξομολογήθηκε «πως προηγουμένως δεν συμμετείχα ανοιχτά στους αγώνες που καθοδηγούσε η αγιότητά σου, αλλά τους άφηνα να περάσουν σιωπηλά. Τώρα με τη βοήθεια του Θεού έχω αλλάξει εντελώς άποψη, και στέκομαι πλάι σου ως απόλυτος και δεδηλωμένος μαχητής για την αλήθεια. Θα ενεργώ και θα ομιλώ για σένα με το αίμα μου και με την ιδία μου τη ζωή». 

 

Ο Γεννάδιος μοναχός 

Όπως φαίνεται μετά το θάνατο του Ιωάννη Η΄ και την άνοδο στον θρόνο του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, ο Σχολάριος απογοητεύτηκε, καθώς ο νέος αυτοκράτορας αμφιταλαντευόταν για το θέμα της Ένωσης. Έτσι, το 1449 ή το 1450 αποφασίζει να μονάσει, γνωστοποιεί την απόφασή του στον αυτοκράτορα (σώζεται σχετική επιστολή του) και κείρεται μοναχός στη Μονή Χαρσιανείτου, παίρνοντας το όνομα Γεννάδιος. Από τη Μονή του Παντοκράτορα συνεχίζει να καταγγέλλει την Ένωση των Εκκλησιών μέχρι τη στιγμή της Άλωσης της Πόλης από τον Μωάμεθ τον Πορθητή. 

 

Ο Γεννάδιος πατριάρχης 

Αμέσως μετά την Άλωση και για μερικούς μήνες ο Γεννάδιος βρέθηκε στην Αδριανούπολη να έχει πουληθεί σαν σκλάβος σε ένα πλούσιο Τούρκο της πόλης. Ώσπου να γίνει γνωστό, απελευθερώθηκε άμεσα, προφανώς κατόπιν διαταγής του Σουλτάνου και το Σεπτέμβριο του 1453 επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη. 

 

Εκείνη τη χρονική περίοδο η θέση του Πατριάρχη στην Κωνσταντινούπολη ήταν κενή. Ο προηγούμενος Πατριάρχης, Γρηγόριος Γ΄ Μαμμής, είχε διαφύγει στην Ιταλία δυο χρόνια πριν την Άλωση. Την ίδια στιγμή, το ότι δεν υπήρχε Πατριάρχης να υποδεχτεί τον Μωάμεθ, ήταν κάτι που δεν άρεσε ιδιαίτερα στους Τούρκους. Συγκεκριμένα, ο Μωάμεθ έμεινε έκπληκτος από το γεγονός. Εκτός αυτού χρειαζόταν άμεσα έναν Πατριάρχη με τον οποίο να συνδιαλέγεται ως τον πνευματικό ηγέτη των Ορθοδόξων. Μάλιστα, όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, ο Μωάμεθ προτιμούσε ένα Πατριάρχη ανθενωτικό, που να απέκλειε η παρουσία του όσο το δυνατόν περισσότερο μια σταυροφορία αλληλεγγύης από τους χριστιανούς καθολικούς της Δύσης. Έτσι, όλα συνέτειναν στην υπέρ του Γενναδίου εκλογή. 

 

Ωστόσο, ο δαιμόνιος Μωάμεθ δεν επενέβη σε αυτή την εκλογή αφήνοντάς την στην παραδοσιακή σύνοδο των ορθοδόξων κληρικών, κρατώντας για τον εαυτό του το δικαίωμα έγκρισης του τελικού αποτελέσματος. Ο Γεννάδιος για να ανέλθει στον πατριαρχικό θρόνο έπρεπε πρώτα η Ιερά Σύνοδος να τον προβιβάσει από μοναχό σε διάκο, ιερέα, επίσκοπο και Πατριάρχη. Αφού πέρασε όλη την ιεραρχία σε χρόνο ρεκόρ, ο Γεννάδιος, στις 6 Ιανουαρίου 1454, έλαβε ως δώρο από τον Μωάμεθ μια νέα πατριαρχική ράβδο, μια και η αυθεντική είχε εξαφανιστεί. Ο Μωάμεθ συνόδευσε το δώρο του με τα εξής λόγια: «Πατριάρχευε επ’ ευτυχία, και έχε τη φιλίαν ημών, εν οις θέλεις, έχων πάντα τα σα προνόμια, ως και οι προ σου πατριάρχαι είχον». 

 

Έτσι, η ενθρόνιση του Γεννάδιου έγινε σύμφωνα με την παράδοση και με όλες τις τιμές από πλευράς Μωάμεθ, ο οποίος φαινόταν σαν συνεχιστής των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων. 

 

Σχέσεις Μωάμεθ και Γενναδίου 

Γράφει ο Γεννάδιος για τον Μωάμεθ: « Η κατανόηση και η καλοσύνη του ήταν ανακούφιση για εμάς· έχει υποστηρίξει την Εκκλησία μας, και επίσης, με τη χάρη του Θεού, έχει σώσει πολλούς από εμάς από τον σκοτωμό». Ο ίδιος σε μια ποιμαντορική του επιστολή υποστηρίζει ότι θα μπορούσαν να ζήσουν κατά τον σωστό τρόπο «μόνο με την υπακοή και την υποταγή στην Εκκλησία και στον προστάτη της, δηλαδή τον Σουλτάνο». 

Ενδιαφέρον ιδιαίτερο προκαλεί το γεγονός ότι ο Μωάμεθ αρεσκόταν να επισκέπτεται και να περνά πολλές ώρες με τον Γεννάδιο. Του ζήτησε μάλιστα να γράψει μια εκτενή έκθεση για τον χριστιανισμό, περίληψη της οποίας διέταξε να μεταφραστεί στην τουρκική. 

Ο Γεννάδιος από την αρχή δεν επιθυμούσε να αναλάβει τα πατριαρχικά καθήκοντα και είχε δηλώσει ότι θα μείνει εννιά μήνες από την ενθρόνιση του, δηλαδή έως τον Οκτώβριο του 1454. Ωστόσο, πείστηκε εκ νέου να παραμείνει άλλα δυο έτη. 

 

Ξανά μοναχός 

Τελικά αποσύρθηκε ως μοναχός στο Άγιο Όρος και από εκεί στη Μονή Τιμίου Προδρόμου, κοντά στην πόλη των Σερρών. Την Κωνσταντινούπολη την επισκέφτηκε ως το τέλος της ζωής του άλλες δυο φορές. 

Υπήρξε υπέρμαχος αλλά και ειλικρινής επικριτής της ορθόδοξης πίστης. Η πολυπλοκότητα του χαρακτήρα του φάνηκε στο θέμα της Ένωσης των Εκκλησιών. Αρχικά υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής για να καταλήξει σε πολέμιό της. Να σημειώσουμε ότι είχε μεταφράσει και σχολιάσει έργα του Θωμά Ακινάτη και είχε μελετήσει καθολικούς θεολόγους. Η ανθενωτική του στάση προφανώς δεν είχε σχέση με τα προσχηματικά δογματικά ζητήματα όσο με λόγους παράδοσης από τη μια και πολιτικού ορθολογισμού και πραγματισμού από την άλλη. 

Έγραφε: «Η χάρη του Θεού ίσως φέρει την Ένωση, αλλά πιστεύω πως είναι δύσκολο και σχεδόν αδύνατον να επιτευχθεί με ανθρώπινους όρους»..."